Het verhaal van deze plek
Een jonge polder uit de Zuiderzee
De Wieringermeer was de eerste grote polder van de Zuiderzeewerken. Toen de gemalen Lely en Leemans het gebied in 1930 droogmaalden, ontstond niet zomaar nieuwe landbouwgrond, maar een zorgvuldig ontworpen landschap. Wegen, vaarten, boerderijen en dorpen waren al uitgedacht voordat de eerste bewoners arriveerden.
Voor veel pioniers betekende de polder een nieuw begin. Hier werd voor het eerst op grote schaal zichtbaar dat Nederland niet alleen het water kon tegenhouden, maar zelfs nieuw land kon maken. Wieringerwerf, Middenmeer en Slootdorp groeiden op uit de voormalige Zuiderzee. Boerengezinnen begonnen er opnieuw, kinderen gingen naar nieuwe scholen en langs de rechte wegen ontstond langzaam een dagelijks leven dat enkele jaren eerder nog ondenkbaar was geweest. Juist daardoor voelde wat er in april 1945 gebeurde als een enorme stap terug.
Toen het water terugkwam
Op 17 april 1945 kregen de bewoners bevel de polder te verlaten. De Duitse bezetter blies de IJsselmeerdijk op twee plaatsen op. Het water sloeg met enorme kracht door de openingen en vrat de dijk steeds verder uit.
Volgens ooggetuigen veranderden rechte wegen en akkers in korte tijd in één grote watervlakte. Boerderijen werden kleine eilanden en vijftien jaar pionierswerk leek in twee dagen verloren te gaan. Vrijwel de hele Wieringermeer stond onder water en veel bewoners verloren hun huis, machines, oogst en toekomst. Toen zij later terugkeerden, troffen zij geen herkenbaar polderlandschap aan, maar een leeg en beschadigd gebied waarin alleen daken, bomen en hogere delen nog boven het water uitstaken.
Een tweede drooglegging
Na de bevrijding begon vrijwel direct het herstel. Omdat de doorbraak diepe wielen had uitgesleten, kon de oude dijk niet simpelweg worden hersteld. Daarom werd een nieuwe dijk in een flauwe bocht om de kolken heen aangelegd. Die bocht is vandaag nog altijd zichtbaar.
Toen de dijk op 5 augustus 1945 weer gesloten was, begonnen de gemalen opnieuw te draaien. Op 11 december viel de Wieringermeer voor de tweede keer droog. Daarna begon het langdurige herstel van boerderijen, wegen, akkers en dorpen. Bewoners moesten niet alleen hun huizen herbouwen, maar ook hun dagelijks leven opnieuw vormgeven. Dat een complete polder eerst op zee werd veroverd, daarna bewust onder water werd gezet en vervolgens opnieuw droogviel, maakt deze plek uniek binnen de Nederlandse waterstaatsgeschiedenis.
Een landschap dat het verhaal bewaart
Het zand dat tijdens de doorbraak achter de dijk werd afgezet, bleef grotendeels liggen. Later werd hier het Dijkgatbos aangelegd. Daardoor ontstond midden in de strakke landbouwpolder een onverwacht landschap met bomen, reliëf, water en slingerende paden. De twee diepe wielen vormen nog altijd de littekens van de dijkdoorbraak.
Wie vandaag langs de Noorderdijkweg wandelt, ziet vooral rust. Fietsers trekken voorbij, vogels scheren over het water en het Dijkgatbos lijkt er altijd al te hebben gelegen. Pas wanneer je de gebogen dijk volgt en het hoogteverschil tussen IJsselmeer en polder ziet, wordt duidelijk wat hier gebeurde. De Wieringermeer vertelt daarmee niet alleen het verhaal van oorlog en wederopbouw, maar ook van een landschap dat twee keer op het water werd veroverd. Juist daarom behoort deze plek tot de meest tastbare water- én oorlogslandschappen van Nederland.