Het verhaal van deze plek
Een rafelrand wordt kunstlandschap
De Nollen ligt aan de rand van Den Helder, waar spoor, wegen, bebouwing en binnenduin elkaar raken. Het terrein had lang een onbestemd karakter. Er lagen lage duinen, water, ruigte, bunkers en opslagplaatsen, maar nauwelijks iets wees op een samenhangend geheel. Het was geen klassiek natuurgebied, geen herkenbaar monument en ook geen aangelegd park.
Vanaf 1980 begon kunstenaar R.W. van de Wint hier te werken. Hij plaatste niet eenvoudig beelden in het landschap, maar maakte het landschap zelf tot onderdeel van zijn kunst. Grond, water, bunkers, paden, hoogteverschillen en licht werden opgenomen in één langzaam groeiend geheel.
De Nollen laat zich daardoor niet in één oogopslag begrijpen. Lage duinen en gras vormen de eerste laag. Daarna verschijnen roestbruine stalen vormen, beschilderde ruimten en half in de aarde verdwenen bunkers. De plek werkt niet als een museumzaal met losse objecten, maar als een landschap waarin iedere bocht en iedere verandering van standpunt iets nieuws zichtbaar maakt.
Bunkers zonder afgesloten verleden
De militaire resten vormen een belangrijk onderdeel van dat landschap. De bunkers uit de Tweede Wereldoorlog werden niet verwijderd of afzonderlijk als oorlogsmonument gepresenteerd. Van de Wint nam ze op in zijn werk. Soms blijven ze duidelijk herkenbaar als betonnen verdedigingswerken. Op andere plaatsen worden ze donkere ruimten, dragers van kleur of zware vormen in het duin.
Daardoor verandert hun betekenis zonder dat hun verleden verdwijnt. De bunkers blijven resten van oorlog, maar maken tegelijk deel uit van een nieuw kunstlandschap. Beton, zand, staal, verf, gras en water liggen niet naast elkaar als losse lagen, maar grijpen in elkaar.
Ook het binnenduinlandschap bepaalt hoe De Nollen wordt ervaren. Een nol is een laag duin of een zandige hoogte. Zulke kleine glooiingen sturen zichtlijnen en laten kunstwerken verschijnen en weer verdwijnen. Het terrein is geen vlakke ondergrond waarop kunst is neergezet. Beweging door het landschap is een deel van het werk.
Staal, kleur en beweging
Veel vormen zijn gemaakt van cortenstaal. Onder invloed van regen, wind, zout en tijd krijgt het staal een roodbruine huid. Die kleur past bij zand, helmgras en verweerd beton. In fel zonlicht kan het materiaal scherp tegen de lucht afsteken, terwijl het op een grijze dag bijna in de bodem lijkt terug te zakken.
Kleur speelt een even grote rol. Van de Wint werkte als schilder, beeldhouwer en bouwer. Sommige binnenruimten lijken op schilderijen waarin je kunt binnengaan. Andere werken gedragen zich als muren, tunnels of tekens in het landschap. De grens tussen schilderkunst, sculptuur en architectuur vervaagt.
De Nollen werd Van de Wints levenswerk. Hij bleef jarenlang bouwen, schilderen en veranderen. Het terrein kreeg daardoor geen definitieve, afgeronde vorm. Het lijkt nog steeds in beweging, alsof wind, roest, begroeiing en licht het werk voortzetten.
Een levenswerk dat bleef doorgroeien
Na zijn dood in 2006 bleef het terrein als geheel bestaan. Stichting De Nollen beheert het gebied en maakt bezoek onder begeleiding mogelijk. Die manier van bezoeken past bij de aard van de plek. De betekenis zit niet alleen in afzonderlijke werken, maar in de samenhang tussen routes, ruimten, zichtlijnen en landschap.
Het ruige karakter van de oude stadsrand is daarbij niet volledig verdwenen. De begroeiing blijft ruig, paden lopen onregelmatig en betonnen massa’s steken soms onverwacht uit het zand. De plek is zorgvuldig gevormd, maar niet gladgestreken. Juist daardoor blijft de geschiedenis van het terrein voelbaar.
Een tweede leven voor een moeilijke plek
Ook de geschiedenis van Den Helder klinkt in De Nollen door. De stad is gevormd door zee, marine, oorlog, spoorlijnen, kanalen en wederopbouw. In De Nollen keren die elementen terug als wind, zand, beton, staal en open ruimte. Het militaire verleden is hier niet vastgezet in een traditioneel monument, maar omgevormd tot een landschap.
In De Nollen komen daardoor meerdere levens van het terrein samen. Het was duingrond, militair terrein, verwaarloosde stadsrand, opslagplaats, atelier en werkterrein. Nu vormt het een kunstlandschap waarin die oudere lagen nog aanwezig zijn.
De grote stalen werken trekken de aandacht, maar zijn niet belangrijker dan de bunkers, waterpartijen, lage duinen en ruige begroeiing. Pas in hun onderlinge samenhang wordt duidelijk wat Van de Wint hier maakte: geen verzameling beelden, maar een landschap waarin oorlogsresten en kunst elkaar blijven beïnvloeden.
De Nollen laat zien dat een moeilijke plek niet netjes hoeft te worden weggewerkt om opnieuw betekenis te krijgen. De bunkers zijn niet uitgewist en de duingrond is niet veranderd in een keurig park. De ruigheid bleef bestaan en werd onderdeel van het werk.
Daarom is De Nollen meer dan een kunstlocatie. Het is een oud randlandschap dat een tweede leven kreeg zonder zijn verleden te verliezen. In roestend staal, gras tegen beton, lage duinen en open lucht komen oorlog, verwaarlozing, kunst en herstel samen.