Het verhaal van deze plek
Een agrarisch dorp en een kwetsbaar bezit
Aan de Dorpsstraat in Nibbixwoud staat de Sint-Cunerakerk. Het huidige gebouw dateert uit de negentiende eeuw, maar de naam Cunera verwijst naar een veel oudere dorpsdevotie rond vee, ziekte en bescherming. Nibbixwoud ligt in het agrarische landschap van West-Friesland, in de gemeente Medemblik in Noord-Holland. Eeuwenlang vormden koeien en paarden een belangrijk deel van het bestaan. Zij leverden voedsel, mest, trekkracht en inkomen. Ziekte in de stal kon daardoor een heel gezin of boerenbedrijf treffen.
In die wereld kreeg Cunera betekenis. Vanaf de dertiende of veertiende eeuw werd zij in Nibbixwoud vereerd als beschermheilige van het vee. De kerk droeg haar naam en haar feestdag op 12 juni werd het middelpunt van een plaatselijke devotie. De verering maakte een abstract geloof praktisch. Wie om bescherming voor zijn dieren bad, bad tegelijk voor voedsel, inkomen, werk en de toekomst van het gezin.
Een koe was daarbij niet zomaar een dier in de wei. Zij vertegenwoordigde melk, boter, kaas en een belangrijk deel van het gezinsinkomen. Paarden leverden kracht voor vervoer en landwerk. Ziekte, een moeilijke geboorte of plotseling verlies kon maanden arbeid in één klap tenietdoen. De bescherming van Cunera raakte daarom aan de meest concrete zorgen van het dorp.
De veezegening van 12 juni
Volgens historische beschrijvingen werd het vee rond haar feestdag bij de kerk bijeengebracht. Priesters zegenden de dieren en spraken gebeden uit voor gezondheid en bescherming. Koeien en paarden werden bij de kerk samengebracht en gezegend. Zo werd het boerenbedrijf zelf onderdeel van de viering.
De feestdag omvatte volgens de overlevering ook een processie waarbij een beeld van Cunera door het dorp werd gedragen. Haar bescherming bleef daarmee niet binnen de muren van de kerk, maar trok symbolisch langs huizen, erven en akkers. De precieze route is niet meer bekend.
Op 12 juni kwamen geloof en boerenbedrijf zo letterlijk rond de kerk samen. De aanwezigheid van het vee maakte zichtbaar hoe nauw religie, arbeid en landschap met elkaar verbonden waren.
Volgens de legende hoorde Cunera bij het gezelschap van Ursula en haar maagden. Zij ontsnapte aan het geweld en kwam in Rhenen terecht, waar zij later uit jaloezie zou zijn gewurgd. Daarom werd zij ook aangeroepen tegen keelziekten. Daarnaast raakte zij verbonden met de bescherming van dieren, vooral paarden en ander vee. Juist die rol sloot goed aan bij een agrarisch dorp als Nibbixwoud.
Hoe haar verering Nibbixwoud precies bereikte, is niet met zekerheid bekend. Wel kreeg Cunera een vaste plaats in het plaatselijke geloofsleven. De bedevaart en de verering bleven in ieder geval tot ongeveer het midden van de zeventiende eeuw bestaan.
Van Reformatie tot nieuwe kerk
De Reformatie maakte openbare katholieke rituelen moeilijker. Processies verdwenen uit het straatbeeld, maar de herinnering aan Cunera verdween niet meteen. Reliekverering en veezegening werkten lokaal nog door in de negentiende en twintigste eeuw. De middeleeuwse cultus verdween dus niet in één keer, maar liet een lange plaatselijke herinnering achter die telkens een andere vorm kreeg.
De huidige Sint-Cunerakerk werd gebouwd onder leiding van architect A.C. Bleijs en in 1877 voltooid. Zij hoort bij de periode waarin katholieken opnieuw herkenbare kerken mochten bouwen. Het gebouw is geen middeleeuws overblijfsel, maar draagt de oude naam verder. Een beeld van Cunera herinnert aan een tijd waarin zij niet alleen werd afgebeeld, maar actief werd aangeroepen om dieren en boerenbedrijven te beschermen.
In 2002 verwoestte een brand grote delen van het dak en de gewelven. Het dorp zette zich daarna in voor herstel. Daarmee werd opnieuw zichtbaar dat de kerk niet alleen een monument is, maar ook een plek die door de gemeenschap wordt gedragen.
Een verdwenen ritueel in het landschap
De kern van het verhaal blijft de verdwenen veezegening. Rond de kerk werden dieren samengebracht en werd om gezondheid en bescherming gebeden. Religie was daarmee direct verbonden met het boerenleven. Kijk daarom bij de Sint-Cunerakerk verder dan het huidige straatbeeld. Denk aan juni, aan vee rond het kerkterrein en aan boeren die hoopten hun dieren gezond te houden.
De processie is verdwenen en de oude route is niet gemarkeerd. Toch bewaart de naam Cunera nog altijd de herinnering aan een dorp dat zijn kwetsbaarste bezit onder de bescherming van een heilige stelde.