H. Cunera van Nibbixwoud

Het grotere verhaal

Aan de Dorpsstraat in Nibbixwoud staat de Sint-Cunerakerk. Het huidige gebouw dateert uit de negentiende eeuw, maar de naam Cunera verwijst naar een veel oudere dorpsdevotie rond vee, ziekte en bescherming.

Nibbixwoud ligt in het agrarische landschap van West-Friesland. Eeuwenlang vormde vee een belangrijk deel van het bestaan. Koeien en paarden leverden voedsel, mest, trekkracht en inkomen. Ziekte in de stal kon daarom een heel gezin of bedrijf treffen.

In die wereld kreeg Cunera betekenis. Vanaf de dertiende of veertiende eeuw werd zij in Nibbixwoud vereerd als beschermheilige van het vee. De kerk droeg haar naam en haar feestdag op 12 juni werd het middelpunt van een plaatselijke devotie.

Op die dag werd het vee rond de kerk samengebracht en door priesters gezegend. Boeren baden om bescherming tegen ziekte en ander onheil. Daarmee ging de zegening niet alleen over dieren, maar ook over werk, voedsel en bestaanszekerheid.

Bij de viering hoorde ook een processie door het dorp. Een beeld van Cunera werd meegedragen langs huizen, straten en velden. De bescherming van de heilige bleef zo niet beperkt tot het kerkgebouw, maar werd door de gemeenschap heen gedragen.

De oude route is niet meer precies te reconstrueren. Rond de Dorpsstraat en het kerkterrein is echter nog goed voor te stellen hoe dieren, boeren, kinderen en geestelijken zich hier verzamelden. De huidige kerk bewaart de naam, maar het belangrijkste verhaal ligt in een ritueel dat niet meer plaatsvindt.

Volgens de overlevering behoorde Cunera tot de kring rond Ursula en haar maagden. Zij ontsnapte aan geweld en kwam in Rhenen terecht, waar zij uiteindelijk uit jaloezie zou zijn gewurgd. Daardoor werd zij later aangeroepen tegen keelaandoeningen. Daarnaast raakte zij verbonden met de bescherming van vee, vooral paarden.

Hoe haar verering Nibbixwoud bereikte, is niet precies bekend. Waarschijnlijk sloot haar rol als beschermster goed aan bij de behoeften van een agrarische gemeenschap. Zeker is dat zij hier een vaste plaats in het religieuze leven kreeg.

De bedevaart en plaatselijke devotie bleven in ieder geval tot in de zeventiende eeuw bestaan. De Reformatie maakte openbare katholieke rituelen moeilijker, maar wiste de verering niet onmiddellijk uit. Herinneringen aan relieken, processies en veezegeningen bleven lokaal voortleven.

De huidige Sint-Cunerakerk werd onder leiding van architect A.C. Bleijs gebouwd en in 1877 voltooid. Zij behoort tot de periode waarin katholieken opnieuw zichtbare kerken konden bouwen. Het gebouw is geen middeleeuws overblijfsel, maar draagt wel de naam en herinnering verder.

Cunera is bij de kerk nog in beeld aanwezig. Dat beeld verwijst naar een devotie die ooit veel tastbaarder was. Zij stond niet alleen als heilige afgebeeld, maar werd aangeroepen door boeren die hun dieren wilden beschermen.

De brand van 2002 verwoestte een groot deel van dak en gewelven. Het dorp zette zich daarna in voor herstel. Ook daarin werd zichtbaar dat de kerk niet alleen een gebouw is, maar een plaats die door de gemeenschap wordt gedragen.

De kern van het verhaal blijft echter de verdwenen veezegening. Hier kwamen dieren rond de kerk bijeen. Hier werd wijwater gesprenkeld en werd gebeden om gezondheid en bescherming. Religie stond zo rechtstreeks in verbinding met het dagelijkse boerenbestaan.

Kijk daarom bij de Sint-Cunerakerk verder dan het huidige straatbeeld. Denk aan juni, aan vee rond het kerkterrein en aan boeren die hoopten hun dieren gezond te houden. De oude devotie is verdwenen, maar de naam Cunera bewaart nog altijd de herinnering aan een dorp dat zijn kwetsbaarste bezit onder de bescherming van een heilige stelde.